دانشگاه ملی مهارت فصلنامه علمی کارافن 2382-9796 مقالات آماده انتشار 2026 05 17 Challenges in the Development of Skills-Based Education in Iran's Higher Education System چالش های توسعه آموزش مهارت محور در آموزش عالی ایران 243744 10.48301/kssa.2026.548333.3313 FA سیداسماعیل موسوی موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی 0000-0003-2502-2014 غلامرضا ذاکرصالحی گروه مطالعات تطبیقی و نوآوری، موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی 0000-0002-7042-3098 Journal Article 2025 09 24 This study analyzes the challenges to the transformation of skill-based education within Iran's higher education system, explaining why, despite repeated emphasis in high-level policy documents, real transformation has not occurred. The research used a qualitative approach and a grounded theory strategy, with data from semi-structured interviews with thirteen experts—including senior managers from the Ministry of Science, officials from skill-oriented universities, and specialists—and an analysis of policy documents. Data analysis identified a "systemic gap" as the core category. This gap manifests in several areas, including a structural-institutional disconnect from fragmented policymaking centers and institutional parallelism; a cultural-attitudinal disconnect where credentialism overrides a focus on skills; and an implementation disconnect evidenced by the absence of a comprehensive development model and frequent policy shifts. Furthermore, the disconnect is apparent in the university-industry relationship, which suffers from a lack of coherent dialogue and mutual trust. It is also seen in curriculum planning shortcomings, such as inflexibility and the neglect of soft skills, and in applying fragmented strategies that lack necessary integration. This systemic gap has led to a "vicious cycle of non-transformation." In this cycle, structural disconnects lead to hasty policymaking, reinforced by cultural resistance, resulting in incomplete implementation and, ultimately, the formulation of new policies without learning from past experiences. The study concludes that Iran's primary problem is not a lack of policies, but this multidimensional systemic gap. Breaking this vicious cycle requires a comprehensive, integrated, and long-term approach to skill-based education. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل چالش‌های تحول و توسعه آموزش مهارت‌محور در نظام آموزش عالی ایران و پاسخ به این سؤال انجام شده است که چرا با وجود تأکیدات مکرر در اسناد بالادستی، تحول واقعی در این حوزه رخ نمی‌دهد. پژوهش با رویکرد کیفی و استراتژی نظریه داده‌بنیاد انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با سیزده خبره شامل مدیران ارشد وزارت علوم، مسئولان دانشگاه‌های مهارتی و متخصصان، همراه با تحلیل اسناد سیاستی جمع‌آوری گردید. تحلیل داده‌ها منجر به شناسایی مفهوم «شکاف سیستمی» به عنوان مقوله هسته‌ای شد. این شکاف در شش مقوله محوری تجلی می‌یابد: (۱) گسست ساختاری-نهادی شامل پراکندگی مراکز سیاست‌گذاری و موازی‌کاری نهادی؛ (۲) گسست فرهنگی-نگرشی شامل غلبه مدرک‌گرایی بر مهارت‌گرایی ؛ (۳) شواهد و پیامدهای گسست اجرایی شامل فقدان مدل توسعه جامع و تغییر مکرر سیاست‌ها با تغییر دولت‌ها؛ (۴) گسست دانشگاه-صنعت شامل فقدان گفت‌وگوی منسجم و نبود اعتماد متقابل؛ (۵) نارسایی‌های برنامه‌ریزی آموزشی شامل عدم انعطاف کوریکولوم و غفلت از مهارت‌های نرم؛ و (۶) راهبردهای پراکنده که علی‌رغم موفقیت‌های موضعی، فاقد یکپارچگی لازم هستند. یافته‌ها نشان داد این شکاف سیستمی منجر به شکل‌گیری «چرخه معیوب عدم تحول» شده است که در آن گسست‌های ساختاری به سیاست‌گذاری شتاب‌زده منجر می‌شود، مقاومت‌های فرهنگی آن را تقویت می‌کند، اجرای ناقص رخ می‌دهد، و در نهایت بدون یادگیری از تجربیات، سیاست‌های جدیدی تدوین می‌شود. مشکل اصلی آموزش مهارت‌محور در ایران نه کمبود سیاست یا برنامه، بلکه وجود شکاف سیستمی چندبعدی است. شکستن این چرخه معیوب نیازمند رویکردی جامع، یکپارچه و بلندمدت به آموزش مهارت‌محور است.